Genç kızlığa ilk adım: Adet görme
Kızlar, ergenlik dönemine erkeklerden yaklaşık iki yıl daha erken giriyor. Genç kızlar için ergenlik dönemine geçiş ilk adet görmeyle başlıyor. Çocukluktan genç kızlığa adımlar, ancak vücut hazır olduğunda atılıyor. 10 yaşlarında başlayan fiziksel ve ruhsal değişim, 18 yaşına kadar sürüyor.
Genç kızlar için ergenlik dönemine geçiş ilk adet görm eyle başlar. Adet görmenin gecikmesi, beraberinde birçok başka sorunların varlığına işaret eder. Ferti-jin Kadın Sağlığı Merkezi”nden Op. Dr. Seval Taşdemir, bu dönemin en belirgin şikayetleri ve tedavi şekilleri hakkında detaylı bilgiler verdi:
* Ergenlik nasıl bir gelişimi kapsar?
Ergenlik dönemi, çocukluktan genç kızlığa adımların atıldığı bir dönemdir. Bu dönemde beden ve kişilik gelişimi çok hızlıdır. Kızlarda 10 yaşlarında başlayan bu değişim 18 yaşına dek devam eder. Sağlıklı bir kadın olabilmek için gerekli olan değişimlerin gerçekleştiği ergenlik döneminde; beyin ve üreme organları vücudun diğer bölümlerine ”hormonlar” adı verilen kimyasallar aracılığı ile mesajlar gönderir. Kızlar, ergenlik dönemine erkeklerden yaklaşık iki yıl daha önce girer. Bu büyüme ve gelişim sürecini kişinin kendisinin düzenlemesi mümkün değildir. Bu süreç ancak vücut hazır olduğunda başlar.
* Dış görünüşte nasıl değişiklikler olur?
Ergenlik döneminin başlaması ile beraber önce kalçalar yuvarlaklaşmaya başlar, bunu cinsel organların etrafında ve koltuk altında tüylerin belirmesi takip eder. Göğüslerin büyüklüğü ve şekli değişir. Bu değişiklikler, kişilere göre hızlı veya yavaş olabilir. Özellikle koltuk altında daha fazla terleme başlar. Bu dönemde hormonların etkisi ile ciltte yağlanma artar ve sivilceler çıkar. Ergenlik döneminden itibaren daha fazla salınmaya başlayan cinsiyet hormonlarının etkisi ile düzenli adet kanamaları başlar. Hormonların etkisi ile duygular ve davranışlar da değişir, psikolojik yapı değişerek, çocuk kişiliğinden genç kız kişiliğine geçilir.
* Herkeste aynı zamanda mı başlar?
Hayır. Birçok nedene bağlı olarak ergenlik herkeste farklı zamanlarda yaşanır. Her 100 gençten birinde ergenlik dönemi gecikir. Ergenliğe geçişte en sık yapısal nedenli gecikme gözlenir. Araştırdığınızda, ailenin diğer bireylerden bazılarının da ergenlik dönemine geç girdiği öğrenilir. Ayrıca şeker, astım, böbrek hastalıkları gibi kronik hastalıklar, beslenme bozuklukları, hipofiz ve tiroit bezlerindeki bozukluklar ile genetik hastalıklar ergenlik döneminin gecikmesine neden olur. Bu durumda genç kızın, ailesi ile beraber bir hekime başvurması gerekir.
* Ağır spor, gelişimi geciktirir mi?
Bu durumu, daha çok sporu kendine meslek edinmiş kişilerde görüyoruz. Çocukluğundan itibaren ağır sporlar yapan sporcularda, yoğun olarak adet gecikmesi görülüyor. Bunun en büyük nedeni de vücuttaki yağ dokusunun gelişiminin, seconder seks gelişimini engelleyecek kadar az olmasıdır. Bu durum fiziksel ve cinsel gelişimin gecikmesine neden olur. Günlük hayat içerisinde spor yapanlarda bu gibi etkiler gözlenmez.
* Sporun fazlası zararlı mı?
Fazla ve ağır spor yapan genç kızlarda, bu duruma beslenme bozukluğu eklendiğinde östrojen (kadınlık hormonu) azalır. Adet aralıklarının düzeni bozulur ve adet kanamasının hiç olmaması durumu gelişebilir. Östrojen eksikliğine bağlı kemik erimesi başlar. Ağır spor yapan kızların yüzde 60”ında hiç adet görmeme durumu yaşanır. Düzenli ve ağır spor yapan genç kızların şu bulgular görüldüğünde hemen hekime başvurması gerekir: Kilo kaybı, düzensiz adet kanamaları, yorgunluk, konsantrasyon bozukluğu, kas yaralanmaları, kemiklerde stres kırıkları. (bir travma olmadan meydana gelen kırıklar)
* Spora profesyonel olarak devam etmek istiyorsa?
Beslenme düzenlenerek, kalsiyum ve vitamin takviyesi yapılmalıdır. Gerektiğinde hormon ilaçları da kullanılabilir. Ancak unutulmamalıdır ki; fazla spor yapıldığında, adet kanmalarının tarihleri kaydedilip izlenmeli, öğün atlamadan düzenli beslenilmelidir.
* Adet sıklığında hormonların rolü ne?
Ergenlik döneminde beyinden gelen uyarılar, yumurtalıklardan östrojen ve progesteron adı verilen hormonların salınmasını sağlar. Adet aralığı bu hormonlar tarafından düzenlenir. Kız çocukları doğduğunda yumurtalıklarında n00 bin civarında yumurta vardır. Doğumdan ergenlik dönemine dek geçen sürede yumurtaların bir kısmı dejenere olur. Ergenlik ile birlikte her ay bir yumurta olgunlaşarak atılır. İlk adet kanamasına ”menarş” denir.
* Adet kanamaları hala başlamadıysa?
Adet kanamaları 9-16 yaşları arasında başlar. Spor yapan kızların yanı sıra çok zayıf olan ve gelişmenin başladığı dönemlerde kilo veren kızlarda da menarş gecikebilir.
* Adet kanamaları hangi sıklıkla olur?
Adet kanaması ayda bir olur. 25-30 gün arasında süren adet aralığı normaldir. Adet kanaması 37 gün sürer. İlk günlerde daha fazla olan kanama giderek azalır. Kanamalar her ay aynı şiddette olmayabilir. Bir ay daha fazla, diğer ay çok daha az olabilir.
* Adet kanamaları düzensizse?
Adet kanamaları; vücut ağırlığına, diyet yapılmasına, heyecan, stres, egzersiz ve hastalıklara bağlı olarak düzensizleşebilir. İlk yıllarda adet aralıklarının uzunluğu değişir. İlk 1-2 yıl düzensiz adet normaldir. Menarştan sonra üreme organları ve hormonların düzene girmesi zaman alır.
* Adet aralıkları çok uzunsa?
Bazı kızlar yılda sadece 3-n kez adet görür. Stres, ağır egzersiz, ani kilo kaybı ve diyet nedeniyle adet aralıkları bu kadar uzun sürebilir. Bunun dışında hormonal dengesizlikler de bu sürenin uzamasına yol açar. ”Polikistik over sendromu” adı verilen kilo fazlalığı, aşırı tüylenme ve adet düzensizliklerinin görüldüğü durumda, yılda sadece 3-4 kez adet görülür.
* Adet aralıklarının kısa olması ne anlama gelir?
Stres, bazı tip egzersizler ve yaşam tarzınızdaki değişiklikler nedeniyle, adet aralıkları 21 günden daha kısa sürebilir. Bu durumda hekime başvurarak kontrolden geçmek gerekir. Fazla kanama, kansızlığa neden olur. Adet kanamalarının kaç günde bir olduğunu, kanamanın kaç gün sürdüğünü, kanama miktarını not etmeniz; hekime başvurduğunuzda size yardımcı olur.
* Bir ay adet görmemek sorun mudur?
Stres, hastalık, kilo kaybı gibi nedenlere bağlı olarak birkaç ay adet görmeyebilirsiniz. Bu durumda doktora başvurmaya çekinmeyin.
* Adet döneminde hangi ürünler kullanılır?
Adet kanaması sırasında en sık kullanılan ürünler pedlerdir. Bir diğer yöntem ise ülkemizde çok yaygın olmayan tampon kullanımıdır. Genç kızlar için üretilmiş ve vajinanın girişindeki zara zarar vermeyen tipleri de vardır. Cinsel hayatı aktif olan kişiler tamponu daha rahat kullanır. Tampon kullanırken dikkat edilmesi gereken önemli noktalar vardır. ”Toksik şok sendromu” yaşanmaması için tampon kullanan kişilerin tamponu mutlaka n-6 saatte bir değiştirmeleri gerekir.
Adet Kanamasının Zamanlanması
Adet kanaması, çok özel durumlarda doktor önerisiyle ve kendi kendine alınan bazı önlemlerle ileri alınabilir…
Sağlı klı bir kadın her ay genital ve hormonal sisteminin “yenilenme” sürecinin önemli bir parçası olarak 1 ile 5 gün arasında süren bir adet kanaması döneminden geçer. Kanama bazı kadınlarda iş yaşamı ve sosyal yaşamı etkileyen kramp tarzında sancılarla da beraber olabilir. Kadınların önemli bir kısmı bu adet günlerinden rahatsız olmazlar ve günlük yaşam bu kanamalardan az etkilenir.
Nitekim bazı durumlar vardır ki burada beklenen adet kanamasının rastlayacağı tarihler hiç de uygun olmayan günlere denk gelebilir. Tam evlilik ve balayı günlerine rastlayacak olan, ya da tam önceden planlanmış bir tatile (özellikle de yaz tatiline) denk gelen bir adet kanaması, ya da yoğun bir iş temposunda oluşacak adet sancıları kadın için bir dezavantaj teşkil edebilir.
İşte bu durumlarda doktor önerisiyle ve çok özel durumlarda kendi kendine alınan bazı önlemlerle beklenen adet kanamasının ileri alınması mümkündür. Adet kanamasının senede bir ya da iki kez bu şekilde düzenlenmesinin kadının sağlığı üzerinde olumsuz bir etki yaratması teorik olarak mümkün gözükmemektedir.
Tarihin kendi kendine ileri alınması
Bu, yalnızca doktor önerisiyle doğum kontrol hapı kullanmakta olan kadınlar için söz konusudur. İki kutu arasında normalde verilen ilaçsız bir hafta ara yerine doğum kontrol hapı yeni bir kutuyla adeti geciktirmek istenen süre kadar devam ettirilir. İlaç kesildiğinde bir hafta içerisinde adet kanaması gerçekleşir. Bu yöntemi senede bir kereden fazla kullanacaksanız doktorunuza danışmalı, yöntemi uygularken doktorunuz aksini önermediği sürece maksimum ikinci kutu bittiğinde olağan bir bir hafta arayı vermelisiniz.
Tarihin doktor tarafından ileri alınması
Burada progesteron içerikli ilaçlar, jinekolojik muayene normal sonuçlandıktan sonra, beklenen adet kanamasından en geç üç gün önce, ideal olarak beş gün önce başlanır ve geciktirilmek istenen sürece devam ettirilir. Adet kanamasına üç günden daha az süre kaldığında ilacın adeti geciktirme olasılığı düşüktür. Bu yöntemi asla eczaneden aldığınız ilaçlarla kendiniz denememelisiniz . Jinekolojik muayene esastır.
Uygun olmayan yöntemler
-
“geciktirici” iğne ve haplar
Ülkemizde eczaneye gittiğinizde çoğu durumda doktor muayenesi olmadan şikayet ve arzulara göre ilaç verilebilmektedir. Bu durum adetini belli bir süre geciktirmek isteyen kadınlar için de geçerlidir. Ancak hormon içerikli ilaçların doktor muayenesi ve onayı olmadan kullanılması istenmeyen bazı yan etkilere yol açabileceğinden bu kolay yol tercih edilmemelidir.
-
“söktürücü” iğneler
Esasen gebelik dışında bir nedene bağlı olarak gecikmiş adet kanamasını “söktüren” bu ilaçlar, bazen hatalı olarak beklenen adeti öne almak için kullanılmakta ve %100 başarısızlıkla sonuçlanmaktadır. Bu ilaçlardan sonra oluşan tesadüfi kanama adet kanaması değil ara kanamasıdır. Yine eczaneden reçetesiz olarak temin edilebilen bu ilaçlardan kaçının.
Kadın Vücudu ve Adet Görme
Koruyucu Tıbbi Hizmetler Koruyucu Tıbbi hizmetler, aile planlaması,seksüel alışkanlıklar, zührevi hastalıklar, sigara alkol uyuşturucu kullanımı, diyet ve fiziksel egzersizleri”de içeren sağlıkla ilgili çok çeşitli davranışlar ve risklerleri için tarama ve danışmanlık hizmetlerini kapsar. (ayrıntılı bilgi için) Menstrüel Siklus (Adet Düzeni) regulasyonu Kadınların tıbbi yardım için başvuru nedenlerinin e n önde gelenlerinden biri menstrüasyon (adet) bozukluğudur. Tanı veya tedavi amaçlı planlar formüle etmek yararlı olmakla birlikte her bir menstrüel kanama anormalliğini direkt olarak belirli bir nedenle bağlayabilmek mümkün değildir.(ayrıntılı bilgi için) Aile Planlaması Her kadının bir veya iki çocuk sahibi olması beklendiğinden üreme yıllarının çoğunluğu gebeliği engellemeye çalışmakla geçer. üremenin etkin kontrolü bir kadının çocuk doğurma dışındaki bireysel amaçlarına ulaşması için şarttır. Başlıca Kontrasptif yöntemleri Koitus interruptus (geri çekme) Laktasyon (emzirme- fizyolojik) Periyodik yoksunluk Kondomlar Spermistler Diyafram / kapak Kiat380A Progestasert Oral kontraseptifler DMPA İmplantlar Vazektomi (erkek kordonlarının bağlanması Postkoital hormonlar Tubal ligasyon (tüplerin bağlanması) (ayrıntılı bilgi için) Cinsellik Ve Cinsel Fonksiyon Düzeni Cinsellik ve cinsel fonksiyon kadının sağlıklı ve iyi durumda olmasını sağlayan bir bütünün parçasıdır.Toplumda cinsel kaygılar ve cinsel fonksiyon bozuklukları sıktır.
Son günlerde yapılan bir kısım araştırmanın sonucuna göre, cinsel problemleri olan kadınların oranı yaklaşık %60 ”dır kadınların üçte birisinde sekse ilgi azalmış, %20′’si seksin haz vermediğinden bahsetmekte, %15”inde ağrılı birleşme %50”ye varan kısımda uyarılma güçlüğü olmakta ve %25”evaran kadın orgazm olamıyor.Cinsel yanıt siklusu: kadındaki cinsel yanıt siklusu fizyolojik (hormonal, vasküler, müsküler ve ürolojik), psikolojik ve çevresel faktörlerin karmaşık etkileıimi sonucu oluıur.cinsel yanıt siklusunun ilk fazı istektir. Bunu takiben dört adet faz izler bunlar uyanış,plato fazı ve orgazm fazı ve en son aşama olan resolüsyen fazı ile biter. (ayrıntılı bilgi için) Seksüel Ağrı Hastalıkları Vajnismus:penis, parmak,tampon veya spekulumla vajinaya girilmeye çalışıldığında vajinanın dış 1/3”ünü çevreleyen perineal kasların tekrarlayıcı veya kalıcı istemsiz kontraksiyonudur.
(kasılması) Disparon:Disparon i “zor çiftleşme” vajinusmus yokluğunda cinsel ilişkiden önce, ilişki sırasında veya sonra oluşan genital ağrıdır. Kadınların yaklaşık 2/3”ünü hayatları boyunca etkiledikleri tahmin edilmektedir. menopozda hormon replasman tedavisi amacıyla çeşitli hormon tedavisi alan hanımlarda kanama oluşabilir. Ancak herzaman madalyonun arkasından bakmak gerekir (ayrıntılı bilgi için) menopoz sonrası vajina kanaması: : menopozda hormon replasman tedavisi amacıyla çeşitli hormon tedavisi alan hanımlarda kanama oluşabilir. Ancak herzaman madalyonun arkasından bakmak gerekir (ayrıntılı bilgi için)
Menopoz Sonrası Kanama Nedenleri Bu dönem genel olarak kırklı yaşların ortası ile sonu arasında premenopoz olarak başlayan semptomlar pastmenopoz (menepoz sonrası) periyod dönemi ile devam eder. Menepoz ovaryan fonksiyonların kesilmesi sonucu adetlerin daimi olarak kesilmesi şeklinde tarif edilen menopoz bu dönemin en belirli olayı olmasına rağmen hemen önceki yıllar ve sonraki dekadların daha büyük klinik önemi vardır. Menopozal geçiş olarak da bilinen menopoz öncesi hormonal geçiş dönemi olaysız yada belirgin semptomların dönemi olbilir.Bu dönem genel olarak kırklı yaşların ortası ile sonu arasında sşsş yada relatifee olarak aki başlayabilir.Menopozal geçiş dönemi ile başlayan semptomlar pastrenıpozal peryod dönemde de devam eder.
Başlıca Değişiklikler Çocuk doğurma kapasitesi kaybı gençliğin kaybı deri değisiklileri ruhsal durumda ve davranışta değişiklikler düzensiz kanama kanamanın kesilmesi kas ve kemik ağrıları (osteoporoz) sıcak basmak uyku bozuklukları kondroaskler hastalıkları (ayrıntılı bilgi için) Uterin Kitleler uterin leiomyomlar: myoma veya fibroid olarak da bilinirler ve beyin uterin tümörlerin en yaygın olanıdır. Doğurganlık yaş grubu kadınların en az %20′’sinde görülürler ve yıllık rutin muayenede tesadüfen saptanırlar.Tek olarak görünebilirler ise de, sıklıkla çok sayıdadırlar. Anormal kanamalardan pelvik basıya kadar değişen ve tanı konmasını sağlayan bir semptoma sebep olurlar.
(ayrıntılı bilgi için) Primer veya sekonder dismenove (ağrılı adet görme) : disemove adet gören kadınların yaklaşık %50′’sini etkileyen sık rastlanan jinekolojik hastalıktır. Primer dismenore pelvik patoloji olmaksızın görülen ağrıdır, buna karşın sekonder dismove altta yatan bir patoloji ile birlikte olan ağrılı menstrüasyon”dur. (ayrıntılı bilgi için) ovaryon kitleler (yumurtalık kitleleri) Reprodüktif yıllarda sıkça görülen ovarsan tümörlerin yaklaşık üçte ikisine reprodüktif yıllarda rastlanır 45 yaş öncesi bir hasta primer over tümörünün maliyn(kötü)olma olasılığı onbeşte birdir.(ayrıntılı bilgi için) ERKEN GEBELİK KAYBI ve EKTOPİK GEBELİK (Dış Gebelik) Anormal gebelik eksrautern (utenes dışı) veya intrauterin (uterus için) olabilir. Dış gebelik fertilize ovumun endometriumdan farklı bir dokuda implante olması halinde oluşur.Düşük tehditi 20. gebelik haftasından önce vajinal kanama olması şeklinde tanımlarınır.Tüm gebeliklerin yaklaşık %30-40”ında görülür.
Bir dış gebelikten sonra, takip eden gebelikleri ektopik gebelik riski 7-13 kat artar. Bir sonraki gebeliğin normal olma şansı %50-80, tubal gebelik olmas şansı %10-25”dir kalan hastalarda inferti (kısır) olacaklardır. (ayrıntılı bilgi için) Meme Hastalıkları ve Tedavisi : Özellikle kanser nitaliği taşıyan meme tümörleri çoğu kez asemptomatiktir vesadece fizik muyene veya mamografi ile saptanabilir. mamografi ve ultrasonografi meme lezyonlarının erken tanısı için en güvenili ve yaygın görüntüleme teknikjleridir. (ayrıntılı bilgi için) İdrar Kaçırma ve Tedavisi sosyal ve hijyenik bir problem olan ve objektif olarak gösterilebilen üriner inkontinans istem dışı idrar kaçırma olarak tanımlanır. sorunun sıklığı yaş ile artmakla birlikte, yaşlanmanın normal bir parçası değildir ve önemsiz bir yakınma değildir.
(ayrıntılı bilgi için) uterus ve yumurtalık cerrahisi En sık yapılan cerrahi işlemlerden biri histerektomi dir. Histerektomi için en önde gelen endikasyon uterusun leiomyomalarıdır. (ayrıntılı bilgi için) İnfertilite (Kısırlık) ve Tedavisi: 1 Yıl hiçbir korunmama olmamasına karşın gebelik olmaması olarak tanımlanmaktadır. Daha önce hiç gebelik oluşmamasışsa primer infertilile (kısırlık) daha önce canlı doğumla sonuçlansın veya sonuçlanmasın en az bir gebelik oluşmuşsa sekonder infertilile kırıslık oalrak sınıflandırılır. İNFERTILILE (kısırlık) NEDENLERİ: Semen anomalileri (erkek faktörü) ovulasyon bozuklukları (yumurtalı problemi) Tubal (tüp) zedelenme, blokas, protubal adezyenler veya endünatriozis (tubal/Peritunyal faktörleri ) sevilal mukus-sperm ilişkisinde bozukluk (servilcal faktörler) uterin anoaliler, immunolojik bozukluklar ve enfeksiyonlar daha az sıklıka görülebilir. (ayrıntılı bilgi için) Kızlık Zarı Nedir? Tamiri (Dikimi) Nasıl Yapılır:
Kızlık zarı tipleri: A) Tipik kızlık zarları: 1)Halka Şeklinde 2)Yarımay Şeklinde 3)Dudak Şeklinde B) Atipik kızlık zarları: 1) Köprülü Şeklinde (İki delikli) 2 ) Çok delikli (kalbur şeklinde) 3) Deliksiz (hymen imperforatus) KIZLIK ZARI TAMİRİ, DİKİMİ (hymeno Plasti) Kızlık zarının tipine ve yırtığının şekline bağlı olarak iki farklı dikim, onarım şekli vardır. En kesin ve yüz güldürücü garantili olanı flep kaldırma yöntemidir (%100) ben bunu tercih ediyorum. (ayrıntılı bilgi için)
AĞRISIZ,SEZERYEN,NORMAL DOĞUM Her ne kadar tüm dünyada dahi; doğumun daha fizyolojik oldğunu kabul etmeye yönelik ise de 1982 yılında cook herhangibir Tıbbi müdahale yapılmadığında anne ölümü ve sakatlanma olasılığı çok yüksek oldğunu son 20 yıldaki inanılmaz iyiye gidişin tıbbi müdahaleler sonucu geliştiği bir gerçektir. Bilimsel bir gerçek olan;her tıbi müdahale hatta sezeryen bile tıbbi bir doğumdur. Yeterki doğru cerrah, doğru teknik ve doğru karar verilmiş olsun.
Adet Görme (Metruasyon) Mekanizması
Siklus, son adet tarihinin ilk gününden bir sonraki adet tarihinin ilk gününe kadar geçen süredir. Normalde bu süre 28 gün olmasına karşın 21 ile 35 gün arası normalin alt ve üst sınırl
Adet görme mekanizması
Beyinde gerçekleşen olaylar
Her adetin ilk günü beyinde hipotalamustan salgılanan GnRH adlı hormon, hipofizden folikül stimule edici (uyarıcı) hormon (FSH) salgısını uyarmaya başlar. FSH etkisiyle yumurtalıklardan birinde yeni bir folikül (yumurta hücresini barındıran yapı) olgunlaşmaya başlar. Bu folikül olgunlaştıkça östrojen hormonu üretimi artar, östrojen üretimi arttıkça hipofiz bölgesinden salgılanan luteinizan hormon (LH) miktarı artar. Folikül olgunlaştıkça giderek içi sıvı dolu ufak bir kese haline gelir.
Yumurtalıkta gerçekleşen olaylar
Folikül yaklaşık olarak 16- 20 milimetre çapına eriştiğinde östrojen hormonu da kanda maksimum seviyeye ulaşır ve bu da LH seviyesinin giderek daha da artmasına neden olur. LH piki (LH”ın en yüksek seviyeye ulaştığı an) olduğunda folikül çatlar ve içindeki oosit (yumurta hücresi) serbestleşerek Fallop tüpünün içine girer.
Folikül çatladıktan sonra “çatlama bölgesinde” corpus luteum (sarı cisim) adı verilen bir yapı oluşur ve bu yapı bu defa östrojen hormonuna ek olarak progesteron hormonu da üretmeye başlar. Gebelik oluşmazsa bu yapının işlevi 14 günde biter. Gebelik oluştuğunda ise gebelik ürününü “desteklemek” için bu yapı yaklaşık 10. haftaya kadar progesteron salgılamaya devam eder. 10. haftadan itibaren “gebelik ürünü” kendi progesteronunu kendisi üretebilecek hale gelir ve görevi devralır.
Uterusta gerçekleşen olaylar (uterus=rahim)
Uterusun içi endometrium adı verilen bir tabakayla kaplıdır. Endometrium östrojen etkisiyle kalınlaşır ve yumurtlama sonrası devreye giren progesteron hormonunun etkisiyle döllenmesi muhtemel bir yumurta hücresinin implantasyonu (yerleşmesi) ve gebeliğin başlaması için elverişli duruma getirilir.
Neden kanama olur?
Corpus luteumun ömrü siklus kaç gün olursa olsun her kadında 14 gündür. Bu süreye yaklaştıkça corpus luteumun progesteron salgısı giderek azalır ve kandaki progesteron iyice azaldığında endometrium tabakası desteğini kaybederek “dökülmeye” başlar. İşte bu dökülme kanamayla birlikte olduğundan adet kanaması adını alır.
Corpus luteum ömrünün kısıtlı olmasının özel bir anlamı vardır: 28 günde bir adet gören bir kadında ovulasyon 14. günde olmaktadır, demek ki kadın örneğin 30 günde bir adet görüyorsa bu kadında 30-14=16. gün ovulasyon günüdür. Aksine 26 günde bir adet gören bir kadında 26-14=12. gün ovulasyon günüdür.
Döllenme ve takiben gebeliğin başlaması
Salgılanan oositin ömrü 12-24 saattir. Bu süre içinde oosit sperm hücreleriyle karşılaşır ve şartlar uygun olursa sperm hücrelerinden biri oositin içine girerek fertilizasyon (döllenme) olayını başlatır. Daha sonra sperm-oosit birleşmesinden oluşan blastosist endometriumda uygun bir yer bulup yerleştiğinde implantasyon gerçekleşir.
Artık gebelik süreci başlamıştır. İmplante olan hücrelerden beta HCG adlı hormon salgılanır ve hücreler de hızla çoğalarak embriyo oluşumunu başlatırlar.
Eğer yumurtlama sonrası gebelik oluşursa corpus luteumun ömrü uzar ve progesteron salgısını sürdürmeye devam eder. Böylece gebelik oluştuğunda porgesteron salgısı azalmadığından endometriumda “dökülme” yani adet kanaması gerçekleşmez. Corpus luteum progesteron desteğini, bu görevi gelişmekte olan gebelik ürünü devralana kadar devam ettirir.
Dismenore Adet Kanaması (Sancılı Adet Görme)
Dismenore Adet Sancısı Nedir?
Kadınların yarısından fazlasında adet döneminde az ya da çok ağrı olur. Ancak yaklaşık %10 kadında adet dönemindeki sancı oldukça şiddetli olur ve kadının 1-3 gün boyunca çoğu durumda kendini iş göremeyecek kadar kötü hissetmesine neden olur.Kadın Hastalıkları ve Doğum kliniklerine yapılan acil başvurularının yaklaşık %10”u adet sancısı nedeniyle olmaktadır.
Dismenore, yani sancılı adet görme başvuru yapıldığı takdirde gerekli incelemeler sonrası etkili bir şekilde tedavi edilebilir.
Neden sancılı adet görülür?
Sancılı adet görme aslında normal adet görme mekanizmasının önemli bir parçası olan uterus kasılmalarının kadın tarafından ağrı şeklinde hissedilmesidir. Bu uterus kasılmalarının amacı uterus iç tabakasının atılarak yenilenmesi esnasında oluşan kanama miktarını en az seviyede tutmaktır. Bu kasılmalar esnasında uterusta bölgesel olarak prostaglandin adı verilen bazı maddeler salgılanır. Ağrıya yolaçan olayın bu prostaglandinlerin ya aşırı miktarda salgılanması ya da kadında prostaglandinlere ağrı şeklinde bir aşırı duyarlılık cevabı oluşması olduğu kabul edilmektedir. Prostaglandin salgısı yumurtlama sonrasında oluşan bir olay olduğundan tipik olarak adet görmeden kısa süre önce başlayan ve adet bittikten sonra tümüyle kaybolan adet sancısı yumurtlama olduğunun güvenilir belirtilerinden biridir.
Sancılı adet görmenin nadir görülen nedenleri arasında serviks (rahimağzı) girişinin kürtaj, enfeksiyon gibi nedenlere bağlı olarak daralmış olması ve buna bağlı olarak adet kanının “zorlukla atılması” ve spiral kullanımı gibi nedenler yeralır.
Ne gibi belirtiler oluşur?
Adet sancısı genellikle adet görmeden önceki ilk 24 saat içinde başlar, adet görmekle beraber şiddeti kısa süreli olarak artar ve adet döneminin bitmesine kadar giderek hafifler.
Bulantı-kusma, halsizlik, ishal, kramplara ek olarak şiddetli belağrısı ve başağrısı sancıyla beraber sık görülen diğer belirtilerdir. Ağrının çok şiddetli olduğu durumlarda bayılma bile ortaya çıkabilir.
Ne zaman jinekolojik değerlendirme gerekir?
Adet sancıları ağrı kesicilerle kontrol altına alınabiliyorsa ve başka bir jinekolojik belirti yoksa jinekolojik muayene gerekli degildir. Ancak adet sancıları çok şiddetli olup genel iyilik halini etkilemeye başlamışsa ve/veya iş kaybına neden oluyorsa mutlaka jinekolojik değerlendirme yapılmalı etkili bir tedavi uygulanmalıdır.
Jinekolojik değerlendirmenin çok önemli bir amacı vardır. Endometriozis (rahim iç tabakasının normaldışı bölgelerde bulunması), kronik enfeksiyon, yapışıklıklar, yumurtalık kistleri, uterus miyomları ve diğer bazı jinekolojik hastalıklar kendilerine özgü belirtiler dışında aynen adet sancısı gibi belirtiler de verebilirler. Yapılan jinekolojik muayene bu durumların varlığını ortaya çıkarır ve böyle durumlarda tedavi tamamen farklı olur.
Nasıl tedavi edilir?
Eğer jinekolojik muayenede adet sancısını taklit edecek bir durum sözkonusuysa (endometriozis, yumurtalık kisti, miyom, spiral, enfeksiyon gibi) öncelikle saptanan hastalık tedavi edilmelidir. Yetersiz değerlendirme sonucu yapılan tedavinin başarılı olma şansı düşüktür.
Jinekolojik muayenede hiç bir jinekolojik patoloji saptanmadığında ilk basamak tedavi ağrı kesicilerdir. Kullanılacak ağrı kesiciler “nonsteroid anti inflamatuar analjezikler” adı altında gruplandırılan ve ağrı kesme dışında iltihap giderici özellikleri de buılunan ağrı kesiciler olmalıdır. Bu ilaçlar ağrıyı kesmeleri dışında prostaglandin üretimini de azaltarak çift yönlü tedavi yaparlar. Adet başlamadan 24 saat öncesinde doktor önerisine göre değişen dozlarda tercihan naproksen sodyum içeren ilaçlar kullanılır ve sancı devam ettiği sürece ilaçlar alınmaya devam edilir.
Ağrı kesici ilaçlara yanıt alınamayan durumlarda ikinci basamak tedavi doğum kontrol haplarıdır. Dismenore ile yumurtlama arasında yakın bir ilişki sözkonusu olduğundan yumurtlamanın doğum kontrol haplarıyla ortadan kaldırılması ağrıları çoğu durumda etkili bir şekilde kontrol altına alır.
İkinci basamak tedaviden de fayda görmeyen kadınlarda ileri inceleme gerekir. Bu amaçla gerekli ön hazırlığı takiben laparoskopi adı verilen yöntemle karın boşluğu incelenir. Bu incelemede genellikle saptanan patoloji endometriozistir ve tedavisi daha farklıdır.
Olayın psikolojik kompoonentinin varlığından şüphelenildiği durumlarda doktor önerisine göre psikiyatri konsultasyonu gerekebilir.
Yoga, transandantal meditasyon, biofeedback, gevşeme gezersizi gibi yöntemler de usulüne uygun olarak uygulandıklarında faydalı olabilir.
